Als theaterdocent heb ik veel ervaring in het lesgeven aan verschillende doelgroepen. Van kleuters, pubers, mensen met een lichamelijke beperking tot en met mensen met dementie. Elke doelgroep is voor mij even waardevol en interessant. 

Ik werk vanuit verschillende disciplines binnen het theater vak. Vanuit spelen, schrijven en theatermaken. Ik vind het belangrijk om te werken vanuit de persoonlijke verhalen en krachten van mijn leerlingen. Daarbij vind ik het belangrijk om hun interesses en kijk op de wereld daarin mee te nemen.  Ik denk namelijk dat vanuit het werken van een eigen verbinding met een verhaal, theater meer betekenisvol en krachtiger kan worden. Daarbij wil ik mijn leerlingen leren wat de kracht van theater, verhalen vertellen en kunst is. Theater en kunst kunnen nog niet eerder gehoorde verhalen vertellen, iemand wakker schudden of aan het denken zetten.

Wat vind jij?  Waarom?  Vertel eens.

​Door deze manier van werken kijk ik naar de behoeftes van mijn leerlingen. Wat vind jij het meest interessant aan theater en waarom? Wat wil jij leren? Welke tools zijn daarvoor nodig? Vanuit deze vragen ontwikkel ik passende theater lessen.  Deze behoeftes koppel ik als aan (basis) spel- en maakvaardigheden. 

​Als theatermaakster werk ik het beste met persoonlijk en geëngageerd theater. Ik leg graag mijn focus op maatschappelijke thema’s die, volgens mij, mijn spelers en mijn team, niet genoeg gehoord worden. Maatschappelijke, persoonlijke thema’s bieden inspiratie voor open en krachtige verbinding. Grondig onderzoek doen en persoonlijke verhalen uitwisselen zijn de bouwstenen van mijn maakproces. 

​Binnen een maakproces leg ik de focus op verhalen omzetten naar beeld, geluid en tekst. Ik vind het interessant om te kijken hoe een verhaal, een mening, een opvatting vertaald kan worden naar iets anders dan woorden. Beeld zegt volgens mij ook vaker meer dan duizend woorden. 

Welk geluid past er perfect bij jouw onderbuikgevoel? Wil je laten zien hoe het eruit ziet? Zonder te spreken. 

​Mijn theatermaakster kant is verweven met mijn docentschap waardoor ik mijn spelers goed kan begeleiden in het maakproces.

Een Zwaar Platfond

Door middel van zachte beelden, grote woorden en voelbaar geluid nemen 1 speler en 1 muzikant je mee in verslaving en weltschmerz. Het onderbuikgevoel was zichtbaar, voelbaar en misschien wel onontkoombaar.

Dit is niet altijd zoals we denken of dachten.

Dit is hoe het zou kunnen zijn.

Dit is hoe wij het ervaren

Wij noemen het weltschmerz.

Deze voorstelling is gemaakt vanuit persoonlijke verhalen waarbij wij collectief onderzoek hebben gedaan naar de thema’s: verslaving en weltschmerz (het lijden aan de onvolmaaktheid van de wereld, wereldpijn).

Concept en regie

Jet Knoben

Spel Sem van de Graaf
Spel en muziek Vincent Bockstael
Tekst en co-regie Jacob Moen

Zonder jou, geen ons

Vanuit de fascinatie voor maatschappelijke thema’s, werken met persoonlijke verhalen en theater maken heb ik mijn eindonderzoek geschreven. Ik heb dit onderzoek geschreven vanuit de vraag: hoe maak je geëngageerd theater vanuit de persoonlijke verhalen van je spelers?

Dit onderzoek heb ik gekoppeld aan mijn eindregie: ‘Een Zwaar Plafond’. Binnen het maakproces van deze voorstelling heb ik onderzoek kunnen doen naar het materiaal verzamelen vanuit persoonlijke verhalen, persoonlijke verhalen begeleiden en de stap naar het theatraliseren van het gegeneerde materiaal.

Beste lezer,

Op voorhand wil ik u: theatermaker, theater docent, theaterliefhebber, speler, student en alles daartussenin, bedanken voor het lezen van dit eindonderzoek. Hieronder vertel ik wie ik ben, waarover dit onderzoek gaat en waarom dit onderzoek van belang is.

Het gedicht van Hans Andreus[1] wat hierboven geschreven staat is de poëtische vertaling van mijn drijfveer en werkwijze als docerend theatermaakster. Mijn naam is Jet Knoben en ik schrijf dit onderzoek vanuit een fascinatie over geëngageerd theater en het werken met persoonlijke verhalen van mijn spelers.

Ik heb gekozen voor deze elementen omdat het voor mij als theatermaakster en docent belangrijke elementen zijn. Ik ben erachter gekomen dat ik het allerliefste en het beste werk vanuit de personen die voor mij staan. De ander is voor mij altijd een fascinatie en uitgangspunt geweest. Daarin speelt de maatschappij, de ander als maatschappij, een belangrijke rol. De wereld en alles wat er om mij heen gebeurt fascineert mij enorm en maakt mij nieuwsgierig naar de ander. Daarnaast vind ik het ook van belang dat er aandacht en ruimte gecreëerd wordt voor thema’s die in de maatschappij spelen. De maatschappelijke thema’s die, volgens mij, niet de aandacht krijgen die ze verdienen vind ik belangrijk. Voor mij is het wel van belang om zelf altijd verbonden te zijn met de thematiek in mijn maakwerk. Kennis vergaren in de onwetendheid over de ander, de wereld en elkaar, is voor mij ook een essentieel onderdeel van mijn manier van theater maken en lesgeven.

Naast dat mijn persoonlijke fascinatie naar geëngageerd theater en werken vanuit de verhalen van je spelers erg groot is, denk ik ook dat dit eindonderzoek bruikbaar kan zijn voor andere theatermakers én docenten. Ik denk dat er momenteel in de maatschappij behoefte is aan verbinding met de wereld waarin wij leven en met de gebeurtenissen die zich overal afspelen. Daarbij zijn wij bezig met de rol van onszelf binnen dit alles. Theater is volgens mij de perfecte kunstvorm om dit alles te ontdekken, uit te vogelen en te vertellen. Daarnaast ben ik groot voorstander om het vak drama binnen het onderwijs meer persoonlijk te benaderen om een connectie tussen theater, de speler en de (beleving) wereld te onderzoeken en creëren. Dit onderzoek is daarom juist voor theatermakers én theaterdocenten relevant omdat het onderzoek gericht is op de speler, hun belevingswereld en hun plek binnen de maatschappij. En hoe je die speler een stem kan geven vanuit eigen ervaringen binnen de maatschappij en de wereld.

In dit onderzoek zal ik u meenemen in mijn zoektocht naar de betekenis van geëngageerd theater, het begeleiden van spelers in een geëngageerd maakproces en hoe je als maker het gegenereerde materiaal uit het maakproces kan omzetten naar bruikbaar theatraal materiaal voor een voorstelling.

In hoofdstuk één bespreek en onderzoek ik de verschillende definities van geëngageerd theater. Wat is de definitie van geëngageerd theater? Welke vormen bestaan er binnen geëngageerd theater? Binnen deze vragen zal ik ook een start maken aan de woordenschat binnen deze vorm van theater. Zo geef ik u, de lezer, inzicht in de betekenis van geëngageerd theater en de betekenis van woorden die ik vaak in dit onderzoek zal gebruiken.

In hoofdstuk twee zal ik ingaan op het begeleiden van je spelers binnen een geëngageerd maakproces. Hoe start je een geëngageerd theatermaken proces met je spelers? Hoe verzamel je materiaal vanuit de persoonlijke verhalen van je spelers? Waarop begeleid je je spelers? Dit is een belangrijk onderdeel binnen het onderzoek naar hoe je geëngageerd theater maakt vanuit de persoonlijke verhalen van je spelers. In dit hoofdstuk zullen er zowel didactische strategieën als maakstrategieën besproken worden, die je kunt inzetten tijdens het maakproces.

Als laatste zal ik in hoofdstuk drie ingaan op het theatraliseren van het materiaal. Hierin komen vragen zoals: Hoe neem je als maker afstand van de persoonlijke bronnen maar behoud je de authenticiteit? Welke middelen zet je in om het materiaal te theatraliseren? Dit is de laatste stap in het onderzoek. Hierin zullen hoofdstuk één en twee in terug komen. In deze fase van het maakproces ben je als maker vooral bezig op de vloer en wordt het materiaal omgevormd naar een voorstelling. Daarbij zal ook je eigen belang en visie als maker naar voren komen.

Ik verbind mijn eindregie aan dit eindonderzoek. Graag wil ik hier alvast kort delen hoe ik met geëngageerd theater aan het werk ben gegaan tijdens het maken van mijn eindregie. Ik heb gekozen voor persoonlijk geëngageerd theater omdat ik met de maatschappelijke kwestie, een persoonlijke verbinding heb. Mijn eindregie gaat over weltschmerz, het lijden aan de onvolmaaktheid van de wereld, en verslaving. Zelf ben ik nooit (drugs)verslaafd geweest maar iemand in mijn directe omgeving wel, die weltschmerz als oorzaak van de verslaving gaf. Ik heb altijd gevonden dat verslaving geen stem krijgt en honderden oordelen boven het hoofd heeft hangen. Daarnaast herken ik het gevoel van weltschmerz. Ik werk samen met een speler, schrijver en muzikant waarvoor iedereen, direct of indirect verslaving en weltschmerz een rol heeft gespeeld. De thematieken zijn voor mij maatschappelijke kwesties en mijn speler en ik hebben een persoonlijke verbinding met de thematieken.

Ik hoop dat ik aan het einde van dit onderzoek andere theatermakers, theater docenten en mijzelf een verfrissende blik en inspiratie heb geboden op het werken met geëngageerd theater en persoonlijke verhalen van spelers. Misschien verbreedt dit onderzoek je blik of visie op theater of kom je erachter dat de scheidingslijn tussen persoonlijk en universeel niet zo groot is. Misschien heb je alle kennis al en biedt dit onderzoek bevestiging. Ik hoop in ieder geval dat u met nieuwsgierigheid en plezier dit onderzoek gaat lezen. Vergeet niet om de ander te zien en te horen. Veel leesplezier!                                 

“Je bent zo  

mooi

anders

dan ik,

natuurlijk

niet meer of

minder

maar

zo mooi

anders,

ik zou je

nooit

anders dan

anders willen.”

– Hans Andreus

Jet Knoben

Mijn naam is Jet Knoben en ik ben docerend theatermaakster. Mijn grootste liefde is en zal altijd theater blijven. Of ik nou speel, aan het lesgeven ben, theatermaak of mijzelf in het theater bevind. Als docerend theatermaakster ben ik altijd op zoek naar persoonlijke verbindingen en verhalen. Ik geloof dat iedereen uniek is. Ik geloof dat ieders verhaal waardevol is. Ik geloof erin dat theater er voor kan zorgen deze verhalen en unieke kant van mensen, zichtbaar en hoorbaar kan worden. Ik geloof in samen ontdekken en samen groeien. Wie ben jij? Wie zijn wij samen? Laten we dat onderzoeken, ontdekken, hoorbaar en zichtbaar gaan maken. Ik zie mijzelf als een nieuwsgierige, jonge, energieke docerend theatermaakster. Ik heb een enorme drive heeft in het werken met maatschappelijke thema’s, een voorliefde voor het interdisciplinair werken en ik werk vanuit de personen die voor mij staan.